محمد بن محمد بن على جوينى از جملهء بزرگترين مورخان و نويسندگان ايرانى در قرن هفتم هجرى است . وى از خاندان بزرگ صاحب ديوانان جوينى است كه در قرن پنجم و ششم و هفتم همواره متصدى مشاغل بزرگ دولتى بودند و على الخصوص در دورهء تسلط مغول ، خواه در عهد حكّام بزرگ مغولى كه پيش از هولاگو بايران آمده بودند و خواه در قسمتى از دورهء ايلخانان قدرت بسيار حاصل كردند . نسب اين خاندان بنابر نقل ذهبى در تاريخ الاسلام به « فضل بن ربيع » وزير هرون الرشيد و پسرش امين ، مىكشيد ؛ و از جملهء بزرگان اين خاندان در قرن پنجم و ششم بهاء الدّين محمّد بن على خواهرزادهء منتجب الدّين بديع كاتب جوينى ( دبير و صاحب ديوان انشاء سلطان سنجر ) و ديگر شمس الدين محمد بن محمد بن على ، جدّ عطا ملك مستوفى ديوان سلطان محمد و پسرش جلال الدين خوارزمشاه بوده است ؛ و پدر عطا ملك يعنى بهاء الدّين محمّد بن محمّد صاحب ديوان ملازم حكّام مغول در دورهء ميان حملهء چنگيز و مأموريت هلاگو بايران ، و مورد اعتماد كامل آنان و حتى محلّ عنايت اوگتاى قاآن بوده و در امور مختلف دخالت و گاه مأموريّتهاى حكومتى بر قسمتهاى بزرگى از متصرّفات مغول در ايران داشته و عاقبت در يكى از مأموريتهاى خود بسال 651 در اصفهان وفات كرد . وى مردى فاضل و در نظم و نثر فارسى ماهر بود و از او دو پسر در قرن هفتم هجرى شهرت بسيار يافتند و در امور مختلف عهد ايلخانان تصرفات عمده كردند نخست شمس الدين محمد صاحبديوان و دوم همين علاء الدّين عطا ملك جوينى . ولادت عطا ملك بسال 623 هجرى اتفاق افتاد و او مانند برادر زيردست پدر چنان تربيت يافت كه هم از حداثت سنّ به كارهاى ديوانى پرداخت و در سلك خواصّ

--> - از صفحهء پيش در مقدمهء چاپ تاريخ جهانگشاى نموده است و آنچه در متن مىآورم تلخيصى از آنست . مرحوم قزوينى در ذيل صحايف خود بكليهء مراجع و مآخذ لازم اشاره فرموده است ، رحمة اللّه عليه .